39 dingen,  Documentaires,  IDFA

IDFA 2014

Het komt niet vaak voor dat ik volledig naar eigen tevredenheid kan zeggen dat ik een vinkje kan zetten op een van mijn to do lists, omdat ik doorgaans zo streng voor mezelf ben dat ik op iedere slak wel zout zou kunnen leggen, maar ik denk dat ik het onderdeel ‘Q&As moderaten op IDFA’ echt verdiend als ‘afgerond’ kan aanmerken. Er waren dit jaar maar liefst 7 documentaires waarbij ik de inleiding verzorgde en vervolgens de discussie tussen regisseur (of eventueel producer en/of hoofdpersoon) en zaal mocht coördineren, natuurlijk altijd met een paar vragen achter de hand voor als het publiek niet durfde, te overdonderd was of gewoonweg geen vragen had. En wat zo mooi is als je moderator bent op IDFA: je krijgt een passe-partout en de mogelijkheid om voor films die voor de gewone mens uitverkocht zijn gebruik te maken van de industry-kaarten, zodat ik bijna altijd voor of na een film die ik moest moderaten nog een documentaire van mijn eigen keuze heb geplakt. Tot slot komt daar nog de jaarlijkse IDFA-dag van B en mij bij (B is degene die mij ooit de charmes van het festival heeft laten zien, dus die dag blijft op het programma staan, ook al ben ik inmiddels nog zo’n hardcore gebruiker van het genre) en dan blijkt aan het eind van het festival dat ik maar liefst 19 documentaires heb gekeken.

IrisGelukkig was er tussen al die films nog wel wat thematische samenhang te ontdekken. Ik heb bijvoorbeeld een aantal documentaires gekeken over mensen die om de een of andere reden een film waard zijn: om te beginnen Iris, over de New Yorkse Iris Apfel, een prachtig 92-jarig stijlicoon, die ontzettend veel kleding, nog veel meer sieraden en het meeste durf in wat ze aantrekt van iedereen heeft. Messi was een tamelijk lange en bijzonder kritiekloze documentaire over een heel belangrijke voetballer, die ik op vrijdagochtend zag, omringd door jongens van een jaar of 11 (geen idee waar de leerplichtambtenaar was, maar die had bij Tuschinski een flinke slag kunnen slaan). In Keep On Keepin’ On zagen we Clark Terry, een ontzettend belangrijke hoogbejaarde jazz-trompettist en zijn protegé Justin, die ondanks zijn blindheid een zeer getalenteerde pianist is. Drifter was een film over een Hongaarse jongen die droomt van een leven als rally-rijder, maar die aan alle kanten werd geconfronteerd met de werkelijkheid. Er gaat van alles mis: zijn auto gaat stuk, hij moet van school, zijn vriendin wordt zwanger en tot slot gaat zijn relatie uit, maar hij blijft gelukkig dromen. In Naziha’s Spring maakten we kennis met Naziha, een vrouw uit Amsterdam die 10 kinderen heeft en er ondanks alles ook maar wat van probeert te maken (zij was ook bij de Q&A aanwezig – ik vond het een bijzondere film en een heel bijzondere vrouw).

nazihaEr was ook een subcategorie in de reeks bijzondere mensen, namelijk transgenders, die in mijn programma met maar liefst 2 films vertegenwoordigd waren: Nathan, Free as a bird (over een Belgische man bij wie de operatie mislukt was en die zichzelf liet euthanaseren vanwege ondraaglijk psychisch lijden – indrukwekkend, ook doordat de kijker hem zag sterven) en Song for Alexis (over een hele jonge transgender uit New York en zijn relatie met zijn vriendin Alexis – iets teveel pubergeneuzel voor mij, maar wel heel liefdevol gefilmd). Een andere subcategorie in de reeks bijzondere mensen was die van de bijzondere gezinnen. In The Circus Dynasty maakten we kennis met twee circusfamilies die hoopten met elkaar verbonden te worden door de relatie van twee van hun kinderen. Slecht plan, je toekomst bouwen op het liefdesleven van pubers – dat had ik ze ook van tevoren wel kunnen vertellen. De laatste film die ik mocht moderaten was The Queen of Silence, over een doof Roma-meisje in Polen, dat ontzettend graag danst; het was een prachtig gefilmde documentaire, met schitterende beelden, maar het meest indrukwekkend was het meisje zelf, dat ondanks alle tegenslagen ontzettend positief bleef. M kwam kijken (voor het eerst op IDFA) naar mijn moderation van Always Together, over een totaal bizar gezin uit Tsjechië, met een vader, die ondanks het hippie-gevoel dat hij leek op te wekken eigenlijk een ongelooflijk dominante, zelfingenomen en vervelende man bleek te zijn.

always togetherMeestal is op IDFA ook wel een reeks docs te vinden die gaan over hoe slecht de VS zijn, en ook dit jaar had ik er 2 bij zitten: Rich Hill, een ontroerend beeld van drie jongens die ruim onder de armoedegrens leven in een stadje dat inderdaad Rich Hill heette, en Silenced, over hoe de Amerikaanse regering omgaat met klokkenluiders. Eng land. Als ik die categorie iets ruimer trek, tot ‘de regering heeft niet altijd gelijk’ kan ik daar nog 2 films aan toevoegen: in Stealing Socialism vertellen allerlei bejaarden uit Estland over hoe ze ooit van de Russen gejat hebben en in Gabriel reports the world cup bracht een jonge journalist uit Brazilië verslag uit van hoe zijn buurt verziekt is door bouwplannen omtrent de wereldkampioenschappen voetbal. En als we het over politiek in het algemeen hebben was daar ook nog 1974, Une partie de campagne, een film die op verzoek van Giscard d’Estaing was gemaakt over de verkiezingen, maar vervolgens 20 jaar lang op de plank gehouden omdat hij te controversieel zou zijn. Ik miste de controverse, maar ik ken de politieke context ook niet. Algehele misstanden kwamen aan de orde in Just Eat It, een documentaire over voedselverspilling, een film zoals Super Size Me, waardoor ik gelijk eens even ben gaan nadenken over hoe ontzettend veel eten ik eigenlijk weggooi (geslaagd dus), en in Warriors From The North leerden N en ik veel over moslimterroristen in het westen. De laatste categorie is de categorie ‘niet in een categorie te vangen’, waarin ik Tea Time (over een groep Chileense dames van hoge leeftijd die elkaar regelmatig zien om thee te drinken en te praten over het leven – prima doc, met bejaarden erin, dus dat is voor mij altijd een pré, maar ik vond hem iets te lang) en Sleeper’s Beat (over de mensen die werken op de Trans-Siberië Expres – deed me weinig).

keep onIk heb een bijzonder talent om op festivals juist de films te kiezen die geen enkele prijs winnen, ook al zie ik er nog zoveel, maar dit jaar had ik de jackpot, want Naziha’s Spring heeft de Audience Award gewonnen, Keep On Keepin’ On de prijs voor de beste muziekdocumentaire, Tea Time won de prijs voor beste door een vrouw geregisseerde doc (geen idee waarom dat een categorie moet zijn, maar prima) en Drifter kreeg de First Appearance Award. Dus ik had er een boel winnaars bij zitten, en dan heb ik het nog niet eens over mijn persoonlijke favorieten Iris, Just Eat It en Rich Hill. En over Always Together zal ik denk ik nog wel even nadenken, dus daarmee is het ook wat mij betreft een geslaagde doc: laten zien, vragen oproepen en de kijker zelf laten nadenken over wat hij of zij ervan vindt. IDFA blijft een geweldig festival, en volgend jaar ben ik er zeker weer bij.