Categorie archief: Sinterklaas

Zwarte Piet

OK, OK, ik begrijp het. In het huidige klimaat van mensen die vinden dat je overal iets over mag vinden, zelfs als je niks vindt, maar dan moet je gewoon harder roepen, kan ik, als bijna professioneel meningshebber, eigenlijk gewoon niet achterblijven. Dus hoewel het debat over Zwarte Piet me geen ene (zwarte, witte of regenboog-) kont kan interesseren, wordt het misschien toch wel tijd om me in het strijdgewoel te storten. De belangrijkste reden dat de discussie mij niet zo kan boeien, is dat ik de centrale vraag (is de manier waarop de assistent van Sinterklaas wordt vormgegeven racistisch?) gewoon geen discussie waard vind: als je iemand die blank is pikzwart schminkt (dus niet een ook maar enigszins oprechte huidskleur), daar dikke rooie lippen op kwast, hem gouden oorringen door de lellen slaat en dan verwacht dat hij alles draagt voor de Grote Blanke Man Met De Staf, dan hoef je over de vraag of dat wellicht een verouderde, stereotyperende en denigrerende manier om mensen af te beelden niet heel lang te praten. En dan hebben we het nog niet eens over die achterlijke pofbroek, want die is gewoon wreed.

gollywog_1290023aDat Zwarte Piet oorspronkelijk zwart is omdat hij door de schoorsteen ging: ik geloof het zo, maar dat verklaart die lippen niet. En dat hij soms ineens met een Surinaams accent praat. En het kroeshaar. Ik kan van 6 december tot de volgende intocht van de Sint doorlopend door een schoorsteen op en neer gaan, maar al die secundaire rassenkenmerken neem ik niet over. En dat het traditie is vind ik geen argument. Er zijn zoveel dingen traditie en er komen elk jaar nieuwe tradities bij, dat het helemaal niet erg is om hier en daar een traditie aan te passen. Het lijkt me dat een traditie die racistisch is hoog op de lijst moet staan van dingen die we misschien anders zouden kunnen doen. In Engeland, mijn heimat, stond vroeger op potten jam een zogeheten Golliwog, die een vergelijkbaar stereotype uiterlijk had als Piet, maar die hebben ze in 2002 met pensioen gestuurd. Er waren namelijk mensen die het kwetsend vonden om zichzelf (althans, mensen met hun huidskleur) zo gekarikaturiseerd op een pot jam te zien staan. Dat is niet kinderachtig, dat is niet bekrompen, dat kost een heleboel moed om dat aan te kaarten. En mensen die die moed tonen verdienen het niet om in elkaar geslagen te worden. Nooit.

Twee jaar geleden mocht ik op de IDFA een Q&A moderaten over In the shadow of the sun, een documentaire over albino’s in Afrika, die als ze geluk hadden volledig uit de maatschappij werden uitgestoten en als ze pech hadden werden vervolgd om hun lichaamsdelen. Een indrukwekkende film, en een van de hoofdpersonen was er ook bij. Ik geloof dat ik oprecht kan zeggen dat het een van de gênantste momenten uit mijn leven was toen ik met een albino uit Afrika Tuschinski uitkwam en recht in de intocht van Sinterklaas bleek te zijn gelopen. Dat kon ik echt niet uitleggen. Als mensen die de cultuur niet delen ermee geconfronteerd worden, zie je eigenlijk pas echt waar het knarst. Dat blijkt ook uit bovenstaand fragment van een documentaire van Sunny Bergman (Zwart als roet, 1 december op televisie), die als Zwarte Piet door Londen loopt. En daarom kan ik ook zo genieten van het verhaal Six to eight black men van David Sedaris. Want zelfs als je alles wat pijnlijk is aan die hele Zwarte Piet wegredeneert door te zeggen dat het traditie is, zal je toch onder ogen moeten zien dat het echt een heel rare traditie is. En laten we nou eerlijk zijn: het maakt de doelgroep (kinderen dus) geen bal uit: als ze maar cadeaus krijgen, en pepernoten. En niet meehoeven in de zak.