Cultuur,  Taal,  Theater,  Uitjes

Medea

De Medea van Euripides bezoeken is een beetje zoals naar een film over de Titanic kijken: hoe het verhaal ook wordt ingevuld, welke dramatische invalshoek er ook gekozen is, het maakt allemaal uiteindelijk niet zoveel uit, want het loopt slecht af. Medea is uiteindelijk toch de vrouw die haar kinderen zal vermoorden, en of je aan het begin van de voorstelling sympathie voor haar hebt of niet, of voor een deel mee kan gaan met haar overwegingen of niet, aan het eind ga je met een naar gevoel naar buiten. Want wie vermoordt nou haar kinderen? In de voorstelling die ik zaterdag met M bezocht, de Medea van de Toneelgroep Amsterdam, heette het hoofdpersonage niet eens Medea, maar Anna, maar dat veranderde niets aan het feit dat zij voor een groot deel overeenkwam met Medea: haar man verliet haar voor een andere vrouw, waarbij het twijfelachtig is of er sprake is van een carrièremove of ware liefde, de verlaten vrouw (in dit geval een dame met een flinke intellectuele achtergrond en een mooie carrière) pikt dat niet en gaat over op radicale middelen. Dit was een nieuw stuk, naar aanleiding van Euripides geschreven door Simon Stone, die ook de regisseur was, en het verhaal uit de oudheid werd op een verfrissende en zeer boeiende manier ten tonele gebracht. We hebben genoten.

medea3Maar nu ik dat gezegd heb, wil ik eerst nog even een beetje zeuren. Ik kan er namelijk ontzettend slecht tegen als ik naar een tekst moet luisteren die niet goed vertaald is. Stone heeft de tekst in het Engels geschreven (maar hij is ook Engels, dus no problem there) en daarna is hij door maar liefst twee mensen van of namens de Toneelgroep Amsterdam vertaald. Kennelijk met een flinke tijdsdruk, want ik hoorde constant de Engelse tekst achter wat er gezegd werd. ‘Ben je OK?’ is geen goed Nederlands, dat is wat je krijgt als je ‘Are you OK?’ door Google Translate gooit (en ja, ik weet dat er een boek is dat ‘Ik ben OK, jij bent OK’ heet, maar dat is dus even slecht en geen reden om het dan maar over te nemen). Als iemand een enorme snijwond in haar hand heeft gemaakt, zeg je ‘Moet dat gehecht worden?’ en niet ‘Heb je hechtingen nodig?’. Dat is namelijk een letterlijke omzetting van  ‘Do you need stitches?’. Er waren nog meer van dit soort dingen (zoals curieuze vertalingen van werkwoordstijden), maar die zouden nog als kleine irritaties waar ik me overheen zou moeten zetten kunnen worden ingedeeld. Helaas zaten er ook echt fouten in: Mary-Louise, de maatschappelijk werkster, zei dat ze ‘bij de sociale dienst’ werkte. Daar werk je helemaal niet, meid. Je verdeelt geen uitkeringen, je werkt bij wat in Engeland ‘social services’ heet, en dat heet in Nederland heel anders. Slordig. Misschien moet ik de TGA aanbieden om voortaan nog even als de taalnazi die ik ben de teksten door te lezen.

medea2Ik vond het taalgedoe vooral jammer omdat ik het zo’n mooie voorstelling vond. Los van de actualisatie (iets waar ik niet per se aan hecht, ik heb niets tegen de oudheid tenslotte), is dit sowieso een belangrijk stuk: ik heb prachtig spel gezien, vooral van Marieke Heebink en Aus Greidanus Jr. als Anna en Gijs (de Medea en Jason van de 21ste eeuw), en het toneelbeeld was werkelijk schitterend. Het was een enorme, totaal witte bak, waar veel ruimte was voor de acteurs om zich vrijuit te bewegen, zodat het ook mogelijk was om in een scène twee dialogen die zich in verschillende ruimten bevonden door elkaar te laten lopen, en er ook prima heen en weer gelopen kon worden. Toen het allemaal echt mis ging, begon er in die grote witte ruimte een asregen te vallen, en dat is misschien wel het mooiste wat ik in tijden heb gezien (als ze dat voor me zouden filmen zou ik er echt dagen naar kunnen kijken). De kinderen van Anna en Gijs maakten een videodagboek, dat ook relevant zou blijken voor de dramatische ontwikkeling, en die beelden werden, samen met beelden van andere camera’s, op een deel van het decor, dat een scherm was, geprojecteerd – een mooie vondst, die precies vaak genoeg werd toegepast, zodat het geen gimmick werd. M en ik waren allebei erg onder de indruk van deze voorstelling, en we waren niet de enigen; na afloop heb ik een meneer die fysiek nogal in de war was geraakt wat water moeten geven om hem te helpen herstellen. En dat is drama.