40 dingen,  Documentaires,  IDFA

IDFA 2015

Het laatste vaste hoogtepunt op mijn culturele agenda van 2015, het International Documentary Film Festival Amsterdam, of zoals iedereen het noemt, IDFA, zit er weer op. Waar ik vorig jaar in totaal 19 documentaires heb gezien (waarvan ik bij 7 als moderator heb mogen optreden), was de score dit jaar zowel lager als hoger: 14 documentaires gezien, waarvan 8 als moderator (al kwam bij een van de films de regisseuse niet opdagen voor de Q&A, maar dat betekent niet dat ik niet voorbereid was, dus hij telt mee). Het iets lagere aantal komt deels doordat ik ervoor gekozen heb om, anders dan andere jaren, alleen op de dagen dat ik als moderator optrad naar Amsterdam te gaan en ook voor mezelf films te kijken – ik had ook een paar dagen nodig om de was te draaien en mijn leven een beetje op orde te krijgen, en dat heeft toch invloed op je documentaire-moyenne. Maar het was een mooi jaar: ik heb een aantal zeer indrukwekkende films gezien. Bovendien kon ik, doordat ik moderator was, kennis maken met flink wat fascinerende mensen.

idfa1Het is altijd lastig om de documentaires die ik heb gezien in categorieën in te delen – dat komt natuurlijk ook doordat ik zelf niet uitzoek welke films ik ga modereren, dus dan is het lastig een thema vast te leggen. Ik denk wel dat ik zo’n beetje het hele spectrum aan onderwerpen heb gezien: ik zag The American Epic Sessions, waarin een aantal hedendaagse musici door middel van een apparaat uit de jaren ’30 oude liedjes opnamen (de doc werd in de Melkweg gedraaid, en het was ook alsof ik een concert van 2,5 uur had gezien), Poverty Inceen zeer interessante film over hoe de manier waarop het westen de ‘arme’ landen helpt in feite alleen maar bijdraagt aan hun armoede en achterstanden (zo’n film waardoor ik onmiddellijk denk dat ik mijn leven moet veranderen), About Heaven, waarin Zwitserse bejaarden praten over de dood en wat hun daarna al dan niet te wachten staat (ik kan altijd genieten van oude mensen, blijkt elke IDFA) en Clear Years, waarbij de regisseur nauwkeurig verslag legt van de zwangerschap van zijn vriendin, de jaren die daarop volgen en de teloorgang van hun relatie (mooi, maar voor mijn gevoel iets te lang – daar staat dan weer tegenover dat ik de Q&A met de overigens woest aantrekkelijke regisseur deed in Tuschinski 1, en dat is al jaren de droomlocatie).

idfa2De categorie ‘documentaires over mensen’ is wel makkelijk aan te geven. Ik zag Kom Naderde (naar later bleek) prijzenwinnende muziekdocumentaire over Boudewijn de Groot, die erg mooi was, niet alleen vanwege de prachtige liedjes, want die kende ik al, maar ook, of misschien wel vooral, vanwege de manier waarop de mensen in de omgeving van De Groot probeerden iets over de toch wel erg gesloten man te zeggen. In A Boy’s Dream maakten we kennis met Theo Jansen, de maker van de spectaculaire strandbeesten uit Scheveningen, in een tamelijk roerige periode: tentoonstellingen, ambitieuze projecten en een echtscheiding – en dat alles terwijl het scheppen van de dieren gewoon doorging. Ik vond het ook heel bijzonder om in het kader van de Q&A kennis met hem te maken, en ik ga zeker volgend jaar op het strand naar zijn werk kijken. Als moderator mocht ik ook in gesprek met Errol Morris, nota bene een Oscarwinnaar, die een retrospective had op het IDFA. Wij spraken in het kader van de film Mr. Death: The Rise and Fall of Fred A. Leuchter Jr., over een curieuze man die in eerste instantie gespecialiseerd was in het verbeteren van executieapparatuur, maar later berucht werd als holocaustontkenner. Als laatste in deze categorie is er nog Janis: Little Girl Blueover Janis Joplin, van wie ik alleen maar wist dat ze liedjes zong en dood is, dus daar viel veel aan informatieverwerving te halen, en dat lukte ook. Ik vond het een heel interessante film, die ook wel kritisch was over La Joplin, met veel mooie beelden.

idfa3In de mini-categorie ‘Oostblok’ zag ik Holy Cow, over een man in Azerbeidzjan die een westerse koe wil kopen en daarbij op allerlei weerstand stuit, van zowel zijn vrouw als van een soort raad van wijze mannen uit het dorp (‘je mag nog geeneens een kat uit een ander dorp importeren’), maar toch zijn gang gaat en uiteindelijk een schitterend zwart-wit gevlekt beest in zijn stal weet te zetten. En in Ukrainian Sheriffs (die de juryprijs gewonnen heeft) werden twee mannen door de burgemeester van een dorp aangesteld om daar zo goed en zo kwaad als het gaat orde op zaken te stellen, terwijl op de achtergrond de oorlogsdreiging almaar dichterbij komt. De categorie ‘Het kan altijd erger’ was nu ook weer vertegenwoordigd: in Rebels bleek maar een deel van de kansarme Noorse jongeren aan het werk te kunnen komen, en de jongen met wie we sympathie leken te moeten voelen bleek zijn agressie niet onder controle te krijgen, dus die werd uit het hulpproject geknikkerd. In Into Darkness bleek een Marokkaanse jongen onherstelbaar en onherroepelijk blind, net als 10 andere familieleden van hem, en zijn tante moest stoppen met haar studie – veel treurnis voor een film van 30 minuten.

idfa4Ik heb nog een bijzondere vermelding voor Eritrea Stars, een documentaire van John Appel over het Eritrese voetbalelftal, dat als eenheid van 16 vluchtelingen in Gorinchem terechtkomt en dan met heel veel moeite probeert te integreren, Nederlands te leren en te voetballen. Alle pogingen van het COA, de trainer, de wijkagent en de mannen zelf ten spijt, valt het elftal uit elkaar, en moeten we nog zien hoe het met ze afloopt. De Q&A achteraf met de regisseur was ook bijzonder. Ik kan voor deze film geen trailer vinden, maar hij is integraal te zien op Uitzending Gemist, dus dat is nog beter. Mijn absolute favoriet deze IDFA was Mr. Gaga, een werkelijk prachtige documentaire over Ohad Naharin, een Israëlische danser-choreograaf. De film zat vol met beelden van repetities en voorstellingen, en ik heb van begin tot eind geboeid zitten kijken. Sterker nog, ik kreeg er zowaar zin van om een keer naar een dansvoorstelling te gaan, dus dat zegt heel veel. Ik heb, net als de voorgaande jaren, enorm genoten van deze IDFA – ik vond niet alle films even goed, maar al met al kijk ik met veel plezier terug op deze editie van het festival, en ik kijk nu al uit naar IDFA 2016.